Voeding heeft grote invloed op de lichamelijke conditie van kwetsbare ouderen. Maar daarnaast heeft voeding voor hen een nóg belangrijkere functie: het draagt bij aan welzijn. Rutger Verhoef (vakdeskundige Horeca bij RijnWaal Zorggroep) en Judith van Nijland (diëtist bij onder andere RijnWaal en kartrekker van de vakgroep Diëtetiek bij Novicare) maken zich samen sterk om de bewoners meer kwaliteit van leven te bieden via de maaltijd. “Voor velen is dit het hoogtepunt van de dag.”
In het sfeervolle restaurant De Gasterij van St. Jozef in Gendt waar het interview plaatsvindt, komen bewoners drie keer per dag samen om de maaltijd te gebruiken. Ook de mensen van de psychogeriatrische afdeling (PG) zijn hier wanneer mogelijk bij aanwezig. “Op onze locaties wonen de meeste ouderen zelfstandig in hun appartement”, vertelt Rutger. “Zij beschouwen de maaltijden als een uitje.” Judith knikt: “Het motto van onze vakgroepen Diëtetiek en Logopedie is dan ook: ‘Eten is een feestje’. Als dit lukt, is dit geweldig, want de juiste voeding in de juiste omgeving kan een enorm verschil maken. Dit zorgt ervoor dat bewoners bijvoorbeeld op gewicht komen of blijven, hun weerstand op peil houden, minder risico lopen op vallen, beter slapen, minder snel doorligwonden ontwikkelen, de slikspieren blijven trainen en hiermee slikproblematiek voorkomen.”
St. Jozef Gendt is één van de vier woonzorglocaties van RijnWaal Zorggroep, die daarnaast inwoners van Lingewaard, Nijmegen Noord en omgeving ook thuis met zorg en aandacht ondersteunt om hen zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen. Novicare verzorgt binnen RijnWaal Zorggroep de (para)medische zorg, waaronder diëtetiek en logopedie, voor de bewoners met een WLZ-indicatie. “Samenwerking tussen de verschillende disciplines en het zorgteam is heel belangrijk voor de best mogelijke ondersteuning van de bewoners”, vertelt Judith.
Deze samenwerking is onderdeel van de stepped care werkwijze, waarbij je direct doet wat passend is voor de cliënt en alle zorgprofessionals laat doen waar ze goed in zijn en bevoegd voor zijn. Het voeding- en slikspreekuur dat Novicare op alle vier de locaties houdt is hier een voorbeeld van. Hierin pakken logopedisten en diëtisten gezamenlijk vraagstukken op het gebied
Rutger Verhoef (vakdeskundige Horeca bij RijnWaal Zorggroep) en Judith Nijland (diëtist bij Novicare)
van eten, drinken en slikken op en coachen ze zorgteams om zelfstandig de dagelijkse (basis)voedingsvragen te kunnen oplossen. De samenwerking met de vakgroep Horeca is ook een voorbeeld van vakoverstijgende samenwerking. Rutger en Judith weten elkaar goed te vinden.
Zo ook in de zomer van 2025 toen zich een verandering voordeed die voor sommige bewoners moeilijk te verteren was. Waar zij eerder uit twee gerechten konden kiezen bij de warme middagmaaltijd, bleef er nu nog maar één optie over. Dit besluit werd genomen vanuit de wens om minder voedsel te verspillen en efficiënter te werken: in de toekomst zal het integraal team, bestaande uit medewerkers zorg, welzijn, huishouding en horeca, er namelijk andere taken bijkrijgen door de toenemende personeelstekorten in de zorg.
Judith: “Als kartrekker van de vakgroep Voeding & Slikken vernam ik via zowel bewoners als collega-behandelaren de weerstand hiertegen. Reden om dit met Rutger te bespreken. En dan vind ik het heel tof dat juist deze situatie ertoe heeft geleid dat er veel mooie stappen zijn gezet.” Rutger kende deze geluiden natuurlijk ook en in zijn zoektocht naar oplossingen, voerde hij al gesprekken met bewoners en familieleden of mantelzorgers om hun wensen en behoeften op te halen. “Er was hen iets ontnomen en ik wilde graag dat ze er ook iets voor in de plaats zouden krijgen.”
De uitkomsten? Naast de inspanningen om die ene maaltijd kwalitatief heel goed te maken, is er meer aandacht gekomen voor de presentatie van de gerechten. Nieuw is dat de koks een aantal keer per week live koken. Als ze bijvoorbeeld nasi serveren, dan bakken ze de eitjes en de saté op een bakplaat die zij op de balie hebben gezet. “Of de vakmedewerkers gaan rond met een pannetje pindasaus”, vertelt Rutger, “dit zorgt eveneens voor een huiselijke sfeer.”
Een kok van RijnWaal Zorggroep bereidt live het dessert voor bewoners
Judith is ingenomen met de aandacht voor de presentatie: “Het oog wil immers ook wat.” Ze vertelt dat de meeste bewoners zich weer positief uitlaten over de geserveerde maaltijden. Samen met Rutger heeft ze nog andere stippen aan de horizon staan. Eén ervan is ervoor zorgen dat de bewoners gedurende de dag alle benodigde voedingsstoffen aangeboden krijgen, zoals de juiste eenheid aan groenten of eiwitten. Hierbij is en blijft het aan de bewoners of zij het aanbod aannemen. Dit uitgangspunt vindt RijnWaal heel belangrijk. Om tot de juiste eenheden te komen, bestaat de wens om de maaltijden anders in te delen.
Judith: “Op dit moment komen de maaltijden kort na elkaar. Sommige bewoners ontbijten pas om tien uur, waarna om twaalf uur de warme maaltijd volgt met soep, een hoofd- en nagerecht. Om half drie uur krijgen ze een tussendoortje vanuit de keuken: een warme snack, een ijsje of iets anders. En om vijf uur eten ze de broodmaaltijd. Dit heeft invloed op hun eetbehoefte. Het gevolg is dat een aantal bewoners vanwege tekorten medische voeding krijgen in de vorm van drinkvoeding of andere middelen. En dit is eigenlijk niet altijd wenselijk, want deze voedingstoffen haal je liever uit de aangeboden maaltijden en het reguliere aanbod van tussendoortjes, zoals een extra blokje kaas, een schaaltje vla of plakje ontbijtkoek.”
“Op de locatie Liduina Bemmel zijn we daarom al overgestapt op een andere indeling”, vertelt Rutger. “Zowel tussen de middag als in de avond hebben bewoners nu de keuze uit een broodmaaltijd of een warme maaltijd van drie gangen. En dit bevalt hun heel goed. Ze eten beter en ervaren meer vrijheid in hun activiteiten gedurende de dag.” Het is de bedoeling dat alle locaties van RijnWaal hier in de toekomst naar overgaan.
Het doel is om de inzet van medische drinkvoeding wanneer mogelijk te voorkomen. Hiervoor is het nodig om binnen de teams de taken en verantwoordelijkheden goed neer te zetten, zodat adviezen die de diëtist geeft nog sneller en beter worden opgepakt. Want het kan vaak anders. Als voorbeeld noemt Judith een bewoner die maandenlang af en aan een wond had op haar stuit: zeer oncomfortabel en pijnlijk, waarbij veel extra (wond)zorg nodig was. Mevrouw kreeg drinkvoeding om voldoende eiwitten binnen te krijgen. Deze zijn belangrijk voor het helen van de wond. Maar door de drinkvoeding kwam ze aan in gewicht, wat in haar geval niet wenselijk was. Zette ze de drinkvoeding stop, dan ging de wond weer open.
Toen Judith erbij betrokken werd, stelde ze aan mevrouw voor om een kleine dosis eiwitpoeder door haar zuiveldrank te mengen in plaats van drinkvoeding te nemen: “En dit werkte, wat heel gaaf is voor deze bewoonster. Ze is nu wondvrij én op gewicht. Ook een meneer die erg verzwakt bleef na een longontsteking hebben we door aangepaste en eiwitrijke (basis)voeding naar zijn wens en smaak goed kunnen ondersteunen. De juiste voeding kan een enorm verschil maken.”
De koks van RijnWaal Zorggroep besteden veel aandacht aan de presentatie van gerechten voor bewoners
Rutger vertelt dat er nog andere plannen in voorbereiding zijn: “Het integraal werken, zoals uitgewerkt in onze toekomstvisie, krijgt gaandeweg meer vorm op de locaties. Zo wordt de onderlinge samenwerking steeds beter afgestemd. Denk aan extra ondersteuning vanuit andere disciplines bij het gebruiken van de maaltijden in de Gasterij.”
Judith juicht deze ontwikkeling van harte toe: “Bewoners komen met steeds complexere klachten binnen, zoals slikproblematiek. Daarom worden hulp en toezicht tijdens de maaltijd belangrijker. Je wilt dat er de juiste professionals en hulpmiddelen aanwezig zijn als ingrijpen noodzakelijk is.”
Kortom, voeding als welzijn: wordt vervolgd.
Wil je meer weten over voeding als welzijn en wat dit voor jouw organisatie kan betekenen? Stuur ons een bericht of plan een koffiemoment in met Judith Nijland, kartrekker van de vakgroep Diëtetiek.
